بعضی کتاب‌ها را نمی‌شود فقط خواند؛ باید موقعیت انتشارشان را هم در نظر گرفت. ترجمهٔ فارسی فمینیسم برای همه نوشتهٔ بل هوکس، از همین دست کتاب‌هاست. کتابی که الهه محمدی در زندان ترجمه کرده و به تازگی توسط نشر بیدگل منتشر شده است. این جزئیات بیرونی نیستند؛ بخشی از خود متنند. وقتی کتابی دربارهٔ رهایی، سلطه و امکان زیستن برابر، پشت دیوارهای زندان به فارسی برگردانده می‌شود، دیگر نمی‌توان آن را صرفاً ترجمه‌ای تازه از متنی کلاسیک دانست.
الهه محمدی در مقدمهٔ مترجم می‌نویسد: «در جهانی که فمینیسم بارها تحریف و تجاری‌سازی شده، بل هوکس با زبانی روشن و بی‌پرده این مفهوم را از نو تعریف می‌کند؛ تعریفی که برای همگان ملموس، جسورانه، رادیکال و ساختارشکن است.» این جمله بیش از آنکه معرفی کتاب باشد، توضیحی دربارهٔ لحظه‌ای است که کتاب وارد آن شده؛ لحظه‌ای که فمینیسم هم در ایران و هم در جهان، میان بازار، شبکه‌های اجتماعی، جنگ‌های هویتی و سیاست‌های اقتدارگرایانه مدام بازتعریف می‌شود.
بل هوکس کتاب را در سال ۲۰۰۰ نوشت؛ زمانی که فمینیسم آمریکایی از یک سو وارد دانشگاه‌ها و فرهنگ عمومی شده بود و از سوی دیگر، آرام‌آرام به برندی فرهنگی تبدیل می‌شد. او به این وضعیت مشکوک بود و احساس می‌کرد جنبشی که قرار بود ساختار قدرت را زیر سؤال ببرد، در حال تبدیل شدن به زبانی تخصصی برای حلقه‌های محدود دانشگاهی است؛ زبانی که دیگر نمی‌تواند با زندگی روزمرهٔ مردم حرف بزند.
از همین‌رو، فمینیسم برای همه عامدانه ساده نوشته شده است. فصل‌ها کوتاهند، اصطلاحات نظری به حداقل رسیده و لحن کتاب بیشتر شبیه گفت‌وگوست تا مانیفست. اما زیر این نثر روان، یکی از رادیکال‌ترین بازتعریف‌های فمینیسم معاصر قرار دارد. بل هوکس فمینیسم را نه پروژه‌ای برای برتری زنان، بلکه «جنبشی برای پایان دادن به تبعیض جنسیتی، استثمار جنسیتی و ستم جنسیتی» تعریف می‌کند؛ تعریفی که هنوز هم قدرت خود را حفظ کرده، چون آگاهانه از زبان هویت فاصله می‌گیرد و روی ساختار تمرکز می‌کند.
آن‌چه کتاب را از بسیاری متون فمینیستی هم‌دوره‌اش جدا می‌کند، فقط وضوح زبان نیست؛ نوع نگاه آن به قدرت است. بل هوکس سال‌ها پیش از آنکه مفهوم «تقاطع ستم‌ها» به واژگان رایج علوم انسانی تبدیل شود، از نخستین نویسندگانی بود که بر پیوند جنسیت، نژاد و طبقه تأکید کرد. برای او فمینیسمی که فقط تجربهٔ زنان سفیدپوست طبقه متوسط را نمایندگی کند، نمی‌تواند رهایی‌بخش باشد.
اما نسخهٔ فارسی کتاب، مثل بسیاری از متون فمینیستی در ایران، کامل منتشر نشده است. بخش مربوط به «همجنس‌گرایی و فمینیسم» در سانسور حذف شده؛ فصلی که در نسخهٔ اصلی با عنوان «شادی کامل: همجنس‌گرایی و فمینیسم» آمده است. این حذف فقط حذف چند صفحه نیست؛ بخشی از منطق سیاسی بل هوکس از متن فارسی بیرون کشیده شده است؛ چون پروژهٔ او صرفاً دربارهٔ حقوق زنان نبود؛ دربارهٔ تمام ساختارهایی بود که بر پایهٔ حذف و سلسله‌مراتب عمل می‌کنند. همین‌جا تناقض نسخهٔ فارسی آشکار می‌شود: کتابی با عنوان فمینیسم برای همه، در فرآیند انتشار فارسی ناچار شده بخشی از همان «همه» را کنار بگذارد.
با این حال، نسخهٔ فارسی هنوز اهمیت خود را حفظ می‌کند؛ شاید دقیقاً به خاطر شرایطی که در آن منتشر شده است. در دوره‌ای که جهان زیر فشار جنگ، بحران‌های اقتصادی و اقتدارگرایی مدام خشن‌تر می‌شود، کتابی که هنوز از امکان همبستگی، مراقبت و رهایی جمعی حرف می‌زند، معنای تازه‌ای پیدا می‌کند.
شاید مهم‌ترین بخش این ترجمه نه خود متن بل هوکس، بلکه عمل ترجمه باشد: این‌که روزنامه‌نگاری در زندان تصمیم بگیرد کتابی درباره فمینیسم، سلطه و آزادی ترجمه کند، فقط یک انتخاب فرهنگی نیست؛ نوعی پافشاری بر امکان فکر کردن است، در دوره‌ای که خودِ فکر کردن روزبه‌روز دشوارتر شده است.
شاید به همین دلیل است که ترجمهٔ فارسی فمینیسم برای همه، حتی با همه حذفیاتش، بیشتر از آنکه درباره گذشتهٔ فمینیسم باشد، دربارهٔ آیندهٔ آن است.
