دانشگاه آریامهر؛ از ایدهٔ نوسازی تا کانون انقلابی

مهندسان دانشگاه صنعتی آریامهر چگونه با تکیه بر آموزش فنی بدل به کنشگرانی انقلابی شدند

شاه در مراسم فارغ‌التحصیلی دانشجویان دانشگاه آریامهر به سال ۱۳۴۹

دانشگاه صنعتی شریف، برای نسلی که در دههٔ هفتاد با دردسر کنکور و خیل انبوه پشت کنکوری‌ها مواجه بود، پلی بود برای مهندس شدن که به نظر راهی به خوشبختی بود. در دههٔ هشتاد و با شدت گرفتن خروج نخبگان از کشور، و به تشویق و تلاش والدین دانش‌آموزان درگیر با کنکور، شریف راهی شد به مهاجرت تحصیلی تضمین شده. دانشگاهی که در سال‌های اوج جنبش دانشجویی زیر سایهٔ دانشگاه تهران و امیرکبیر و علامه طباطبایی قرار گرفت و از دید فعالان دانشجویی و به کنایه، محل تجمع دانشجویان درس‌خوانی بود که تنها به موفقیت در دانشگاه فکر می‌کردند و برای مهاجرت و ادامهٔ تحصیل و زندگی در اروپا و آمریکا آماده می‌شدند و کمتر درگیر فعالیت‌های دانشجویی بودند.

نویسندگان کتاب مهندسان انقلابی؛ یادگیری، سیاست و کنشگری در دانشگاه صنعتی آریامهر(شریف) اما در پژوهشی مفصل درباره پیدایش و رشد این دانشگاه در زمان محمدرضا پهلوی، از رویاها و نیازهایی گفته‌اند که راه‌اندازی یک دانشگاه فنی به کیفیت دانشگاه آریامهر را لازم و ممکن کرد و در همین کتاب هم نشان داده‌اند که فارغ از ابعاد تاریخی شگفت‌آوری که در سال‌های ابتدایی تشکیل این دانشگاه گذشته، سرانجام آن، تا چه حد از اهداف ابتدایی‌اش فاصله گرفته است؛ دانشگاهی که با هدف تربیت مهندسان برای برنامه‌های توسعه و نوسازی کشور تشکیل شده بود، بدل به مرکزی انقلابی یا هسته‌هایی مجزا برای سرنگونی همان حکومتی شد که رویای پرورش نخبگانی در سطح بین‌المللی داشت و سپس با فاصله چند دهه به بزرگترین صادرکننده نخبگان ایرانی تبدیل شد.

کتاب در شش فصل تلاش کرده تا از زمینه‌های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی را که منجر به تاسیس این دانشگاه شد بررسی کند، دورهٔ ریاست سیدحسین نصر بر آن را با اطلاعاتی که از اسناد جسته و گفتگوهایی که مستقیماً با او داشته روایت کند، مواجهات سیاسی و حضور گروه‌ها و احزاب سیاسی و مناسبات جنسیتی دانشگاه را واکاود و تصویری جامع از فعالیت‌های آموزشی و سیاسی و فرهنگی این دانشگاه تا پیش از انقلاب ۵۷ به دست دهد؛ تاریخی که همراه است با ردیفی از اسامی آشنا اما نامانوس با دانشگاه شریف که در میانهٔ این پژوهش شما را شگفت‌زده می‌کند؛ از تدریس موقت و کوتاه احمد شاملو در این دانشگاه تا مقام غلامعلی حداد عادل در آن و از همه غریب‌تر خود ریاست سیدحسین نصر بر این دانشگاه.

نویسندگان کتاب کوشیده‌اند که فارغ از بررسی اسناد و پژوهش کتابخانه‌ای، گفتگوهایی با دانش‌آموختگان، کارمندان و استادان دانشگاه شریف و از آن جمله سیدحسین نصر انجام داده و اطلاعات آن را به پژوهش خود بیافزایند و از این حیث کتاب شاخص است؛ آنچه در این پژوهش نامشخص مانده آن است که گویی تصویری که پژوهشگران کتاب از «مهندسان انقلابی» دارند، به فعالان چپ خلاصه مانده و نویسندگان این‌همانی‌ای بین فعالان چپ و انقلابیون ۵۷ برقرار کرده‌اند که آن هم به فعالان و هواداران سازمان چریک‌های فدائی خلق و تا حدودی سمپات‌ها و اعضای سازمان مجاهدین خلق ایران خلاصه شده است.

این تقلیل انقلابیون ۵۷ به جناح چپ، بیش از هر چیز بر موخرهٔ نویسندگان بر کتاب سایه افکنده است؛ جایی که  پژوهشگران  به بازتاب‌هایی از ارائهٔ کارشان در جمع‌هایی از دیاسپورای ایرانی پاسخ داده‌اند که اگرچه از ضرورت بازخوانی تاریخ منتهی به انقلاب ۵۷ گفته است، اما در درون خود حامل نوعی شرمندگی نیز هست. شاید اگر کتاب بیش از آن که بر فعالان چپ دانشگاه شریف و نقششان در انقلاب ۵۷ متمرکز می‌شد، به فضای بازی که برای رشد اسلام‌گرایی سیاسی به وجود آمده بود می‌پرداخت، روشن می‌شد که کدام مهندسان، انقلابی بودند و آن‌گاه موخره‌ای که در پایان کتاب آمده متفاوت می‌شد. جز این، نفس کوشش نویسندگان در روایت تاریخ دانشگاه آریامهر (شریف) و واکاوی نزدیک شدن دو قطب فعالیت سیاسی و ذهنیت مهندسی در کوران یک انقلاب است که کتاب مهندسان انقلابی را ارزشمند و خواندنی می‌کند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *